دكتر مهرناز شهرآراي
  Untitled Document

 


روان شناسی رشد نوجوان: دیدگاهی تحولی

پیشگفتارمترجم

در سال 1370، هنگامی که مسؤولیت تدریس درس روان شناسی رشد نوجوان را بر عهده گرفتم، متوجه کمبود منابع معتبر به ویژه در زمینة مبانی نظری و پژوهشی رشد در دورة نوجوانی شدم. در پی جستجوی منبعی قابل استفاده، به کتاب های متعددی برخوردم که یا بسیار کم حجم بودند و در آنها اصول کلی مطرح شده بود، یا اینکه از یک کتاب و گاه نیز از چند کتاب خارجی ترجمه و اقتباس شده و به عنوان تألیف به جاپ رسیده بودند.
در سال 1374 با بررسی اثر ارزندة «روان شناسی رشد نوجوان، دیدگاهی تحولی»، تألیف نورمان اسپرینتال و آندرو کالینز، اندیشة ترجمة آن در من قوت گرفت. در جریان ترجمة این اثر، نکات بسیاری برای من آشکار گشت. بسیاری از مطالب کتاب به فرهنگ جامعة مورد نظر مؤلفان بسیار وابسته بود و طرح آنها در جامعة ما نه ضرورتی داشت و نه مفید می نمود؛ لذا بر آن شدم که ضمن مبنا قرار دادن کتاب مزبور، نظریه ها و یافته های تازه تری را بر آن بیفزایم. نتیجة این اقدامات که بیش از هشت سال به طول انجامید کتابی است که اکنون در دست دارید.
این کتاب از ویژگی هایی برخوردار است که در ساماندهی مطالب و در نتیجه یادگیری بهینه بسیار مؤثر است. هر فصل با فهرستـی تفضیلـی آغاز می شود. مبانی نظری در جدولی خلاصه شده است و چکیده ای از هر فصل نیز ارائه می شود.
هدف کتاب ارائه یک دیدگاه تحولی در روان شناسی نوجوان است. کتاب دارای 13 فصل است که از نظر مفهومی در چهار مقولة عمده جای می گیرند:
1) مبانی نظری و خصوصیات جسمانی و روانی نوجوان،
2) تأثیر عوامل اجتماعی کننده بر رشد نوجوان،
3) مشکلات رفتاری و عاطفی نوجوان،
4) رشد شغلی.
فصل های اول تا هشتم کتاب معطوف به مقولة نخست است. در فصل اول مبانی نظری رشد نوجوان با تأکید بر دیدگاه های روانکاوی، یادگیری اجتماعی، رشدی – شناختی و انسان شناسی فرهنگی مورد بحث واقع شده است. فصل دوم به تأثیر گروه همسالان، وضعیت اقتصادی و اجتماعی، تفاوت های جنسیتی و قومی بر رشد نوجوان می پردازد. در فصل سوم، ابعاد مختلف رشد جسمانی و اثرات روانی آن و در فصل چهارم ویژگی های عمدة رشد شناختی و تلویحات آن برای رشد نوجوان مطرح شده اند. فصل پنجم به بررسی ویژگی های شناخت استدلال اجتماعی و فرآیند تحولی آن می پردازد و در فصل ششم با تمرکز بر دیدگاه های نظام خود، خودپنداری، عزت نفس و رشد هویت و ارتباط آن با دیگر ابعاد رشد بررسی شده است، و در نهایت در فصل هفتم، نظریه های رشد اخلاقی، استدلال اخلاقی و رفتارهای اخلاقی، برنامه های تربیتی برای رشد ارزش ها و در نهایت اثرات خانواده مورد بحث و داوری قرار گرفته است.
فصل های هشتم، نهم و دهم به مقولة دوم یعنی تأثیر عوامل اجتماعی کننده بر رشد نوجوان، مربوط می شوند. در فصل هشتم روایط خانواده وتغییرات آن، تعاملات و عواطف، تغییرات اجتماعی، شناختی و روابط والد – کودک، روابط خواهر و برادر، تنوعات در الگوهای فرزند پروری، تفاوت های فرهنگی و موضوعات جدیدتر از جمله خانواده های تک والدی، ازدواج مجدد و خانواده های ناخوانده مورد بررسی قرار گرفته اند. فصل نهم به بررسی روابط همسالان و اثرات آنها بر رشد نوجوان می پردازد و در مورد ابعاد گوناگون موضوع از جمله محبوبیت (شهرت)، صمیمیت، پذیرش اجتماعی، روابط همسالان با رشد فردی و در نهایت روابط بین تأثیرات والدین و همسالان بحث شده است. فصل دهم کتاب به اثرات خصوصیات مدرسـه از جمله ابعاد مدرسـه، سازمان کلاس برای یادگیری، رفتار معلمان، روحـیه و ارزش های مدرسه بر رشد و یادگیری نوجوان عطف توجه دارد. فصل های یازدهم و دوازدهم به مقولة سوم یعنی رفتارهای مشکل آفرین و مشکلات عاطفی نوجوان می پردازد. در فصل یازدهم، شیوع و تفسیر رفتارهای مشکل آفرین، دیدگاه های نظری در آسیب شناسی و نقش عوامل خانوادگی، قومی و جنسی و گروه همسالان و در انتهای فصل درمان و پیشگیری مورد بحث واقع شده است. در فصل دوازدهم عوامل خطرزای فردی و محیطی، مشکلات روانشناختی و معمول دورة نوجوانی از جمله افسردگی، اختلالات خوردن، مصرف سوء الکل و دارو، خودکشی و شیوه های کنار آمدن با فشارهای روانی مورد بررسی قرار گرفته و راه کارهایی در راستای پیشگیری و درمان ارائه شده است. در نهایت در فصل سیزدهم رشد شغلی با تأکید بر شیوه های تصمیم گیری شغلی و مشکلات آن و برنامه های تصمیم گیری شغلی مورد بحث قرار گرفته است.
امید است این کتاب مورد استفادة دانشجویان و والدین قرار گیرد و بتواند در ایجاد شناخت بیشتر و واقع بینانة نوجوانان و ارائه راه کارهای تربیتی روانی برای رشد و بالندگی آنان مؤثر باشد.

 

مهرناز شهرآرای

 

 

 

 
مقالات علمي
رسانه ها
کتاب
مصاحبه در مجله انديشه خانواده
مصاحبه در روزنامه ايران
فرم رزرو وقت
© 2010 http://www.drshahraray.com  Email mehrnazshahraray@yahoo.com